Μοντέλο SAMR

Αυτόματη μηχανική μετάφραση αυτής της αγγλικής σελίδας, που δεν έχει ακόμη ελεγχθεί από φυσικό ομιλητή.

Το μοντέλο SAMR — ένα πλαίσιο ενσωμάτωσης τεχνολογίας που ανέπτυξε ο Ruben Puentedura και που ταξινομεί τον βαθμό στον οποίο μια τεχνολογία μετασχηματίζει τη μάθηση σε τέσσερα επίπεδα: Υποκατάσταση, Επαύξηση, Τροποποίηση και Επαναπροσδιορισμός. Τα δύο χαμηλότερα επίπεδα (Υποκατάσταση, Επαύξηση) επαυξάνουν μια υπάρχουσα εργασία — η τεχνολογία κάνει ό,τι γινόταν και πριν, καλύτερα ή πιο βολικά· τα δύο ανώτερα (Τροποποίηση, Επαναπροσδιορισμός) τη μετασχηματίζουν — η ίδια η εργασία αλλάζει σε κάτι που δεν ήταν προηγουμένως εφικτό. Στην εκπαίδευση με ΤΝ, το SAMR είναι ο καθιερωμένος φακός για να ρωτά κανείς αν η γενετική ΤΝ χρησιμοποιείται για να βελτιώσει σταδιακά την υπάρχουσα πρακτική ή για να ανασυγκροτήσει τη μάθηση, και στέκεται δίπλα στο TPACK ως τρόπος περιγραφής του πώς οι εκπαιδευτικοί ενσωματώνουν την τεχνολογία και όχι του γιατί την αποδέχονται.

Ερωτήματα προς διερεύνηση

• Όταν η ΤΝ εισάγεται σε ένα μάθημα, είναι Υποκατάσταση (ένα chatbot αντικαθιστά ένα πλαίσιο αναζήτησης) ή Επαναπροσδιορισμός (μια εργασία γίνεται εφικτή που δεν ήταν πριν); Τι καθορίζει ποιο επίπεδο είναι κατάλληλο — και είναι πάντα ο μετασχηματισμός ο στόχος;
• Το SAMR και τα μοντέλα υιοθέτησης τεχνολογίας απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα: η θεωρία υιοθέτησης ρωτά γιατί ένας εκπαιδευτικός ή ένα ίδρυμα αποδέχεται ένα εργαλείο· το SAMR ρωτά πόσο βαθιά το εργαλείο αλλάζει τη μάθηση. Σε ποιο από τα δύο απαντά στην πραγματικότητα μια δεδομένη μελέτη ενσωμάτωσης ΤΝ;
• Μια συστηματική ανασκόπηση της ενσωμάτωσης ΤΝ στην τριτοβάθμια εκπαίδευση βρήκε ότι οι περισσότερες χρήσεις βρίσκονταν στο επίπεδο της Υποκατάστασης ή της Επαύξησης, με μόνο μία μελέτη να προσεγγίζει τον Επαναπροσδιορισμό. Αν αυτό είναι τυπικό, τι υποδηλώνει για το χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες της ΤΝ και την πραγματικότητα της τάξης;
• Το SAMR επικαλείται συχνά στην εκπαίδευση εκπαιδευτικών και την επαγγελματική ανάπτυξη για να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να σχεδιάσουν τη χρήση τεχνολογίας. Αλλάζει η ταξινόμηση του επιπέδου SAMR ενός μαθήματος αυτό που πραγματικά κάνει ένας εκπαιδευτικός, ή είναι κυρίως μια περιγραφική ετικέτα;
• Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το SAMR, όπως το TPACK, στηρίζεται σε μια ανθρωπιστική οντολογία που θεωρεί τη γνώση αμετάβλητη από την τεχνολογία, και ότι δεν λέει τίποτα για την εξουσία, την κυριότητα των δεδομένων ή την ισότητα. Αρκεί ένας φακός επιπέδου ενσωμάτωσης, ή η ενσωμάτωση στην εποχή της ΤΝ χρειάζεται ένα πιο κριτικό πλαίσιο;

Εισαγωγή

Το SAMR περιγράφει το βάθος του τεχνολογικού μετασχηματισμού των μαθησιακών εργασιών. Τα τέσσερα επίπεδά του σχηματίζουν μια ανιούσα κλίμακα από την επαύξηση στον μετασχηματισμό: Υποκατάσταση (το εργαλείο αντικαθιστά ένα άλλο χωρίς λειτουργική αλλαγή — ένα chatbot στη θέση μιας μηχανής αναζήτησης), Επαύξηση (το εργαλείο αντικαθιστά και βελτιώνει — ο ορθογραφικός έλεγχος ενός επεξεργαστή κειμένου αντί για γραφομηχανή), Τροποποίηση (η εργασία ανασχεδιάζεται σημαντικά — οι μαθητές συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο πάνω σε ένα κοινό προσχέδιο που παρήγαγε η ΤΝ) και Επαναπροσδιορισμός (νέες εργασίες που ήταν προηγουμένως αδιανόητες γίνονται εφικτές — οι μαθητές συνδημιουργούν με ένα γενετικό μοντέλο με τρόπους που δεν έχουν ανάλογο χωρίς ΤΝ). Το μοντέλο χρησιμοποιείται ευρέως στην εκπαιδευτική τεχνολογία και την έρευνα όσο και στην επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών ως λεξιλόγιο για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση της ενσωμάτωσης τεχνολογίας, και αποτελεί καθιερωμένο συνοδό του TPACK και των πλαισίων υιοθέτησης τεχνολογίας — αν και απαντά σε διαφορετικό ερώτημα από οποιοδήποτε από τα δύο.

Τι σημαίνουν τα τέσσερα επίπεδα

• Επαύξηση (κάτω μισό): Η Υποκατάσταση και η Επαύξηση βελτιώνουν μια υπάρχουσα εργασία χωρίς να αλλάζουν τη φύση της. Η περισσότερη συνήθης χρήση ΤΝ — δημιουργία ερωτήσεων, γρήγορη παραγωγή κειμένου, σύνοψη — βρίσκεται εδώ: είναι ταχύτερη και πιο βολική αλλά δεν αλλάζει αυτό που ζητείται από τον μαθητή.
• Μετασχηματισμός (πάνω μισό): Η Τροποποίηση και ο Επαναπροσδιορισμός αλλάζουν την ίδια την εργασία. Το vibe coding, η συν-κατασκευή σε πραγματικό χρόνο με ένα μοντέλο και ο προσαρμοστικός διαδραστικός διάλογος είναι εργασίες που δεν ήταν εφικτές πριν από τη γενετική ΤΝ και αντιπροσωπεύουν το μετασχηματιστικό άκρο της κλίμακας.

Το SAMR συνδυάζεται συχνά με το πλαίσιο ICAP επειδή τα δύο ευθυγραμμίζονται: τα τέσσερα σενάρια από το μαγείρεμα στη μάθηση των Rummel, Nachtigall και Panadero (2026) αντιστοιχίζουν τους τρόπους ενασχόλησης του ICAP στα επίπεδα SAMR — ICAP Παθητικό με SAMR Υποκατάσταση, Ενεργητικό με Επαύξηση, Κατασκευαστικό με Τροποποίηση και Διαδραστικό με Επαναπροσδιορισμό — απεικονίζοντας μια πρόοδο από την παθητική ανάθεση στη διαδραστική συν-κατασκευή.

Τεκμήρια από τη βάση γνώσης

• Η ενσωμάτωση ΤΝ στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι σε μεγάλο βαθμό σταδιακή, όχι μετασχηματιστική. Ο AlSheikh και συν. (2026), σε μια συστηματική ανασκόπηση PRISMA 22 μελετών παρέμβασης που διαλογίστηκαν από 959 εγγραφές, βαθμολόγησαν την ενσωμάτωση ΤΝ με το μοντέλο SAMR και βρήκαν ότι οι περισσότερες μελέτες συγκεντρώνονταν στο επίπεδο της Υποκατάστασης ή της Επαύξησης, λιγότερες στην Τροποποίηση και μόνο μία να προσεγγίζει τον Επαναπροσδιορισμό. Η ΤΝ εισήχθη τυπικά για να βελτιώσει την υπάρχουσα πρακτική — με κυρίαρχη την αυτοματοποίηση της αξιολόγησης και την υποστήριξη της εξατομικευμένης μάθησης — παρά για να ανασυγκροτήσει προγράμματα σπουδών ή μαθησιακά αποτελέσματα.
• Το SAMR είναι ένας συνήθης αναλυτικός φακός για την αλλαγή προγράμματος σπουδών που οδηγεί η GenAI. Οι Sabani και συν. (2026) αντιστοιχίζουν πέντε μετατοπίσεις του προγράμματος σπουδών (από στατικό σε δυναμικό, από τη μετάδοση στην ικανότητα, από το τοπικό στο θεσμικό) σε καθιερωμένους φακούς, μεταξύ των οποίων το SAMR και η εποικοδομητική ευθυγράμμιση, χρησιμοποιώντας το μοντέλο για να αποσαφηνίσουν τους παιδαγωγικούς μηχανισμούς με τους οποίους η GenAI αναδιαμορφώνει το πρόγραμμα σπουδών.
• Το SAMR και το TPACK αγκυρώνουν τα πρότυπα ενσωμάτωσης τεχνολογίας από τους εκπαιδευτικούς. Οι Crompton και συν. (2026) τοποθετούν τα έξι πρότυπα τεχνολογίας για το διδακτικό προσωπικό απέναντι σε υπάρχοντα πλαίσια — Τεχνολογική παιδαγωγική γνώση περιεχομένου (TPACK), RAT, SAMR, SETI — και πρότυπα (ISTE, UNESCO, DigCompEdu), τα περισσότερα από τα οποία απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς της K-12 ή μόνο στο διδακτικό μέρος των ρόλων του προσωπικού, αφήνοντας ένα κενό στην ανάπτυξη του διδακτικού προσωπικού της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
• Το SAMR είναι στόχος της μεταανθρωπιστικής κριτικής. Ο Elsayed (2026) επικρίνει τα μοντέλα TPACK, SAMR και επάρκειας σε ΤΝ ότι μοιράζονται μια ανθρωπιστική οντολογία που προϋποθέτει έναν οριοθετημένο μαθητή του οποίου η γνώση μένει θεμελιωδώς αμετάβλητη από την τεχνολογική μεσολάβηση, υποστηρίζοντας ότι αυτά τα εργαλειακά πλαίσια δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τον συστατικό ρόλο της ΤΝ στη γνώση.
• Ένα πλαίσιο για την ενσωμάτωση, όχι ένα πλαίσιο για την εξουσία. Ο Poudyal (2026) αξιολογεί το SAMR μαζί με το TPACK και άλλα πλαίσια ενσωμάτωσης και βρίσκει ότι κανένα δεν αντιμετωπίζει τη δίκαιη κατανομή της εξουσίας, την κυριότητα των δεδομένων ή τη λογοδοσία, γεγονός που τον οδηγεί σε ένα εναλλακτικό οικολογικό πλαίσιο συν-δράσης.
• Η χρήση από τους μαθητές αντιστοιχίζεται επίσης στο SAMR, και η ανατροφοδότηση εκτείνεται σε κάθε επίπεδο. Η κωδικοποίηση των δηλώσεων GenAI 31–36 μαθητών σε μια ενότητα φυσικής τοποθέτησε τη μάθηση στην υποκατάσταση–επαύξηση, τη μορφοποίηση στην υποκατάσταση και την εκτέλεση εργασιών στην τροποποίηση–επαναπροσδιορισμό, ενώ η ανατροφοδότηση — έλεγχος, αποσαφήνιση, επαλήθευση — εμφανίστηκε και στα τέσσερα επίπεδα (Quince και Faulconer (2026)).
• Το βάθος και η συμπερίληψη είναι ξεχωριστοί άξονες. Οι Jita, Jita και Omoniyi (2026) συνδυάζουν το SAMR με τον καθολικό σχεδιασμό για τη μάθηση (UDL) σε 38 πηγές και υποστηρίζουν ότι εργασίες επιπέδου Επαναπροσδιορισμού μπορούν ακόμη να αποκλείουν μαθητές των οποίων η γλώσσα, η συσκευή ή η συνδεσιμότητα δεν ταιριάζει στον σχεδιασμό.

SAMR, TPACK και υιοθέτηση τεχνολογίας: πώς διαφέρουν

Τρία πλαίσια συγχέονται συχνά αλλά απαντούν σε διακριτά ερωτήματα:

• Τα μοντέλα υιοθέτησης τεχνολογίας (TAM, UTAUT) εξηγούν γιατί ένα άτομο ή ένα ίδρυμα αποδέχεται και συνεχίζει να χρησιμοποιεί μια τεχνολογία — αντιλαμβανόμενη χρησιμότητα, ευκολία χρήσης και κοινωνική επιρροή.
• Το TPACK περιγράφει τη γνώση που χρειάζεται ένας εκπαιδευτικός για να ενσωματώσει αποτελεσματικά την τεχνολογία — την αλληλεπίδραση τεχνολογικής, παιδαγωγικής και γνωστικής γνώσης του αντικειμένου, που επεκτείνεται στην εποχή της ΤΝ σε AI-TPACK/GenAI-TPACK.
• Το SAMR ταξινομεί πόσο βαθιά μια τεχνολογία μετασχηματίζει μια μαθησιακή εργασία, από την επαύξηση στον επαναπροσδιορισμό.

Το SAMR κατανοείται καλύτερα ως φακός βάθους ενσωμάτωσης που χρησιμοποιείται στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση, συμπληρώνοντας τη θεωρία υιοθέτησης (που εξηγεί την πρόσληψη) και το TPACK (που εξηγεί την ικανότητα του εκπαιδευτικού). Στην εποχή της ΤΝ, χρησιμοποιείται πιο παραγωγικά για να ρωτά κανείς αν η γενετική ΤΝ εφαρμόζεται για να επαυξήσει υπάρχουσες εργασίες ή για να καταστήσει δυνατές πραγματικά νέες — μια διάκριση που διατρέχει την έρευνα της βάσης γνώσης για την αξιολόγηση και το πρόγραμμα σπουδών.

Συνέπειες για την πρακτική

• Χρησιμοποιήστε το SAMR για να θέσετε το ερώτημα του βάθους, όχι για να συνταγογραφήσετε τον μετασχηματισμό. Η επαύξηση δεν είναι εγγενώς κατώτερη· πολλές συνήθεις χρήσεις ΤΝ είναι νόμιμες Υποκαταστάσεις. Το μοντέλο είναι διαγνωστικό και αποσαφηνίζει τι αλλάζει πραγματικά μια δεδομένη χρήση.
• Συνδυάστε το με το ICAP. Το SAMR περιγράφει τι γίνεται η εργασία· το ICAP περιγράφει πώς εμπλέκεται ο μαθητής. Μαζί διακρίνουν την επιφανειακή υποκατάσταση από τη βαθιά διαδραστική συν-κατασκευή.
• Συμπληρώστε το με φακούς υιοθέτησης και ισότητας. Το SAMR δεν λέει τίποτα για το γιατί υιοθετείται ένα εργαλείο ή ποιος ωφελείται. Συνδυάστε το με μοντέλα υιοθέτησης και ανάλυση ισότητας ώστε μια ετικέτα βάθους να μην υποκαθιστά μια κριτική εκτίμηση.
• Αντιμετωπίστε τα τεκμήρια της σταδιακής ενσωμάτωσης ως εύρημα, όχι ως αποτυχία. Αν η περισσότερη ενσωμάτωση ΤΝ συγκεντρώνεται στην Υποκατάσταση/Επαύξηση, το έργο του σχεδιασμού δεν είναι να επιβάλει τον Επαναπροσδιορισμό αλλά να αναγνωρίσει ότι η μετασχηματιστική χρήση απαιτεί διαφορετικούς σχεδιασμούς εργασιών, όχι απλώς καλύτερα εργαλεία.

Συνήθεις παρερμηνείες

«Όσο ψηλότερα στο SAMR, τόσο καλύτερη διδασκαλία.» Το SAMR είναι ένας φακός για να ρωτά κανείς αν η ΤΝ ανασυγκροτεί τη μάθηση ή βελτιώνει την υπάρχουσα πρακτική· δεν είναι κατάταξη ποιότητας, και ο Επαναπροσδιορισμός δεν είναι η σωστή απάντηση για κάθε εργασία. Μια υποκατάσταση που αφαιρεί ένα αντιπαραγωγικό βήμα είναι επιτυχία κρινόμενη με κριτήριο τη μάθηση, όχι με κριτήριο το επίπεδο στο οποίο βρίσκεται.

«Η υιοθέτηση της ΤΝ ανεβαίνει τη σκάλα.» Η κατανομή συγκεντρώνεται στον πάτο. Μια συστηματική ανασκόπηση της ενσωμάτωσης ΤΝ στην τριτοβάθμια εκπαίδευση βρήκε ότι οι περισσότερες χρήσεις βρίσκονταν στην Υποκατάσταση ή την Επαύξηση, με μόνο μία μελέτη να προσεγγίζει τον Επαναπροσδιορισμό. Η πρακτική χρήση του SAMR σε αυτή τη βιβλιογραφία είναι επομένως σε μεγάλο βαθμό διαγνωστική — ονομάζει πού βρίσκεται πραγματικά το πεδίο.

«Το SAMR και το TPACK είναι ανταγωνιστικά πλαίσια.» Περιγράφουν διαφορετικά πράγματα: το SAMR περιγράφει τον βαθμό μετασχηματισμού μιας εργασίας, ενώ το TPACK περιγράφει τη γνώση που χρειάζεται ένας εκπαιδευτικός για να ενσωματώσει καλά την τεχνολογία. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να έχει υψηλή ικανότητα TPACK και να λειτουργεί ακόμη σε επίπεδο Υποκατάστασης, γι' αυτό τα δύο χρησιμοποιούνται μαζί και δεν επιλέγεται το ένα έναντι του άλλου.

«Ένα εργαλείο που είναι μετασχηματιστικό σε ένα επίπεδο είναι μετασχηματιστικό σε όλα.» Το ίδιο γενετικό εργαλείο μπορεί να υποστηρίξει μια Υποκατάσταση σε ένα μάθημα και έναν Επαναπροσδιορισμό σε άλλο, επειδή το επίπεδο είναι ιδιότητα του σχεδιασμού της εργασίας και όχι της τεχνολογίας. Η απόδοση του επιπέδου στο εργαλείο παράγει αποφάσεις υιοθέτησης στη θέση αποφάσεων σχεδιασμού.

Συνδεδεμένες Έννοιες

• Τεχνητή Νοημοσύνη στην Εκπαίδευση — ΤΝ στην εκπαίδευση (ομπρέλα)
• Τεχνολογική παιδαγωγική γνώση περιεχομένου (TPACK) — Τεχνολογική Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου
• Technology Adoption Models — Μοντέλα υιοθέτησης τεχνολογίας
• ICAP Framework — Το πλαίσιο ICAP της γνωστικής ενασχόλησης
• Technologies — Τεχνολογίες και τεχνικές ΤΝ
• Επάρκεια εκπαιδευτικών σε ΤΝ — Επάρκεια εκπαιδευτικών σε ΤΝ
• Εκπαιδευτική ανάπτυξη — Εκπαιδευτική ανάπτυξη
• Σχεδιασμός μάθησης — Σχεδιασμός μάθησης
• K-12 — Εκπαίδευση K-12
• Higher Education — Τριτοβάθμια εκπαίδευση
• Generative AI — Γενετική ΤΝ

Συνδεδεμένα Άρθρα

• Mapping artificial intelligence integration in higher education: A systematic review using the FACETS and SAMR frameworks — Η ενσωμάτωση ΤΝ στην τριτοβάθμια εκπαίδευση βαθμολογημένη με SAMR: κυρίως Υποκατάσταση/Επαύξηση
• With a Thermomix You Lose the Ability to Cook: A Kitchen Machine Analogy for Applications of Generative AI in Education — Το ICAP και το SAMR αντιστοιχίζουν τα τέσσερα σενάρια από το μαγείρεμα στη μάθηση
• Rewriting the Curriculum: A Systematic Review of Generative AI-Driven Pedagogical Change and Emerging Systems of Learning in Higher Education — Το SAMR μεταξύ των φακών για την αλλαγή προγράμματος σπουδών που οδηγεί η GenAI
• Designing faculty standards for technology integration in higher education institutions: a design-based research study — Το SAMR μεταξύ των πλαισίων που πληροφορούν τα πρότυπα τεχνολογίας για το διδακτικό προσωπικό
• Pedagogical Symbiosis: conceptualizing the Post-Human Learner in the age of cognitive AI — Η μεταανθρωπιστική κριτική της ανθρωπιστικής οντολογίας του SAMR
• Reclaiming epistemic agency: A critical framework for human-generative AI co-agency in education — Η σιωπή του SAMR για την εξουσία, την κυριότητα των δεδομένων και τη λογοδοσία
• Student GenAI use under changing institutional policies: a mixed-methods case study in undergraduate physics — Η χρήση GenAI από τους μαθητές υπό μεταβαλλόμενες θεσμικές πολιτικές: λειτουργίες χρήσης αντιστοιχισμένες σε επίπεδα SAMR (Quince & Faulconer 2026)
• AI in mathematics classrooms: A synergistic strategy for diversity and inclusivity — ΤΝ στις τάξεις μαθηματικών: μια συνεργική στρατηγική για ποικιλομορφία και συμπερίληψη