AIEd Bilgi TabanıAIEd KB
Bu sayfada

Bu sayfayı İngilizce okuyun

Kavramlar

Tasarım Temelli Araştırma

Oluşturuldu 2026-10-14

Bu İngilizce sayfanın bir ana dili konuşanı tarafından gözden geçirilmemiş otomatik çevirisidir.

Tasarım temelli araştırma (TTA) — otantik bağlamlarda bir eğitim müdahalesini yinelemeli biçimde tasarlayan, uygulayan ve geliştiren; kullanılabilir bir yapıt ve doğrulanmış tasarım ilkelerinin her ikisini de üretmek üzere teori, tasarım ve gerçek dünya uygulaması arasında döngü kuran yöntemsel bir yaklaşımdır. Eğitimde yapay zeka bağlamında TTA, sınıfların dağınık gerçekliğinde işe yaraması gereken YZ öğrenme ortamları, pedagojik modeller ve öğretmen eğitimi programları geliştirmek için tercih edilen yöntemdir — deneylerin nedensel denetimini ekolojik özgünlük ve yinelemeli geliştirmeyle takas eder.

Düşünülmesi Gereken Sorular

  • Tasarım temelli araştırma bir müdahaleyi gerçek sınıflarda yinelemeli biçimde tasarlar, uygular ve geliştirir; teori ile uygulama arasında döngü kurar. Bu, kontrollü bir deneyden temelden nasıl farklıdır — ve bir sınıf araştırmacısı neden ona yeğleyebilir?
  • TTA bilerek nedensel denetimi ekolojik özgünlüğe feda eder. Bir öğrenme kazanımının nedenini kesin olarak söyleyemiyorsanız, bu bilgi hâlâ neye değer?
  • TTA aynı anda iki şey üretir: kullanılabilir bir yapıt ve doğrulanmış tasarım ilkeleri. Bu iki çıktıdan hangisi sizin için daha önemlidir — işe yarayan bir araç mı, başka yerde uygulayabileceğiniz bir ilke mi?
  • TTA’nın bir gücü yüksek pratik alaka düzeyidir; bir sınırlılığı ise bulguların bağlama bağlı olması ve genellemenin zor olmasıdır. Bir TTA bulgusunu, çok farklı bir ortama uygulayabilecek kadar ne zaman güvenilir sayardınız?
  • Yardımsız, kontrollü bir sonuç ölçütü olmadan TTA öğrenme kazanımları, araştırdığı “YZ kaynaklı şişirilmiş performans” sorununun aynısını yansıtabilir. Bildirilen kazanımların gerçekten öğrenmeyi değil, desteklenmiş performansı gösterdiği bir TTA çalışmasını nasıl tasarlarsınız?

Giriş

TTA bir tasarım geleneğidir, veri geleneği değil: nicelik/nitelik/deneysel karşıtlığına düzgün biçimde sığmaz. Kasıtlı biçimde üçünün de öğelerini birleştirir — yinelemeli döngüler boyunca hem sonuç hem süreç verisi toplar — “YZ öğrenmesini pratikte işleyecek biçimde nasıl tasarlarız?” sorusunu yanıtlamak için, “X, Y’ye neden olur mu?” sorusunu değil. Öğrenme Tasarımı ile (tasarım sürecini belirleyen) ve kullanılabilirlik değerlendirmesi ile (geliştirmeye beslenen) yakından ilişkilidir; ancak sürdürülebilir, teori odaklı, çok döngülü karakteri ve uygulamayı iyileştirme ile teori üretme arasındaki ikili hedefiyle ayırt edilir.

TTA döngüsü

TTA tek bir tasarım değil, tipik olarak şunları kapsayan yinelemeli bir döngüdür:

  1. İhtiyaç analizi — otantik ortamlarda sorunu, bağlamı ve öğrenenleri anlamak.
  2. Tasarım — bir müdahaleyi ve onun altındaki teorik gerekçeyi ortaya koymak.
  3. Uygulama — müdahaleyi gerçek bir sınıfta veya programda devreye almak.
  4. Geliştirme — verileri analiz etmek, tasarımı gözden geçirmek ve yinelemek (genellikle çok sayıda döngüde).
  5. Teori ve yapıt çıktısı — kullanılabilir bir müdahale ile genelleştirilebilir tasarım ilkelerinin ya da doğrulanmış bir modelin her ikisini de üretmek.

AIEd’deki örnekleyici örnek, dört aşamalı bir TTA döngüsü — ihtiyaç analizi, model tasarımı, Endonezyalı lisans öğrencileriyle sekiz haftalık bir sınıf uygulaması ve model geliştirme — yürüten; dört aşamalı bir öğrenme döngüsü (sorun belirleme → YZ destekli işbirlikçi sorgulama → işbirlikçi Problem Çözme → yansıtma ve sunum) üzerinde yineleme yapan YZ Destekli İşbirlikçi Öğrenme (AACL) Modeli çalışmasıdır.

TTA bilgi tabanında nasıl görünür

  • Öğrenme modelleri geliştirmek. AACL Modeli çalışması, yükseköğretimde eleştirel düşünme ve problem çözmeyi hedefleyen YZ destekli işbirlikçi bir öğrenme modelini geliştirmek ve değerlendirmek için TTA’yı kullanır.
  • YZ okuryazarlığı öğretmen eğitimi kurmak. Le ve ark., Mesleki Gelişim öğrencileri için TTA tabanlı bir üretken YZ okuryazarlığı eğitim müdahalesi geliştirir ve değerlendirir; Baran ve ark., 2023–2025 boyunca İnsan Merkezli YZ ilkelerine dayalı eleştirel YZ okuryazarlığı için profesyonel öğrenme tasarlamada TTA kullanır.
  • Kurumsal standartlar tasarlamak. Crompton ve ark., iki yinelemeli makro döngü ve 114 katılımcı üzerinden altı fakülte teknoloji–entegrasyon standardı geliştirmek için TTA kullanır.
  • Yinelemeli sistem uygulaması. Rienties ve ark., gömülü sistemler yaklaşımını kullanarak Açık Üniversite’nin AIDA YZ asistanını devreye alan altı yinelemeli TTA çalışmasını (18 ay, 498 katılımcı) tanımlar.
  • İskeleleme (Scaffolding) ve müdahale tasarımı. Üretken YZ ile eleştirel düşünme iskelelemesi ve diğer müdahale geliştirme çalışmaları, YZ tabanlı iskeleleri tasarlamak ve geliştirmek için TTA kullanır.
  • Gençlik ve uzman rehberliğinde müfredat tasarımı. Moore ve ark. (2026), bir gençlik ve YZ uzmanı danışma kuruluyla birlikte iki yıllık bir TTA sürecinde lise için fenle bütünleşik bir YZ okuryazarlığı / ML müfredatı tasarlar; tasarımı kohortlar boyunca geliştirir ve ML bilgisi kazanımlarını ölçer — tasarım döngüsüne gençlik sesini yükleyen katılımcı ortak tasarım olarak TTA’nın bir örneğidir.
  • TTA olarak yinelemeli rubrik iyileştirmesi. Yaşar ve ark. (2026), TTA’nın yinelemeli geliştirme karakterini değerlendirme aracının kendisine uygularlar: rubriği gözden geçirilebilir bir tasarım yapıtı olarak ele alır ve bir LLM ile işbirliğine dayalı iyileştirmeden geçerler — performans tanımlayıcılarını netleştirir ve öğrenmenin örtük göstergelerini açıkça kabul ederler — bu da 80 öğrenci tasarım posterinde LLM–insan uyumunu %54,75’ten %81,25’e yükseltmiştir (Cronbach’s Alpha 0,393 → 0,798). Çalışma, rubriği insan pedagojik niyeti ile makine çıkarımı arasında aracı bir arayüz olarak konumlandırır ve rolüne duyarlı istem yönlendirmesi (eğitmen, akran değerlendiricisi, hibe değerlendiricisi) tasarım seçimlerinin değerlendirici çıktıyı nasıl şekillendirdiğini gösterir — müdahale değil, değerlendirme aracının da bir tasarım nesnesi olduğuna dair TTA tarzı bir gösterimdir.
  • Erken çocukluk YZ okuryazarlığını ortak tasarlamak. Lee (2026), iki anaokulu öncesi ve iki anaokulu öğretmeniyle yinelemeli döngülerde YZ ile Oyna (PL-AI) müfredatını ortak tasarlamak, pilot uygulamak ve geliştirmek için TTA kullanır; öğretmen anketlerine, 32 saat sınıf videosuna, saha notlarına ve tasarım toplantısı yazılarına dayanır. Çalışma, TTA’nın gelişimsel olarak uygun YZ okuryazarlığı etkinliklerinin yinelemeli geliştirilmesini nasıl desteklediğini belgelemekte ve aktarılabilir tasarım ilkeleri (bedensel oyun, somut kodlama, yönlendirilmiş diyalog, öğretmen ortak tasarımı) sunmaktadır.
  • İyileştirme kanıtı olarak uzman değerlendirmesi — ve dürüst bir kapsam beyanı. Dong ve ark. (2026), ilk dört izlekli robotik müfredatlarını beş uzmana sunarlar; uzmanlar bunu sekiz boyutta değerlendirir, ardından buna yanıt olarak gözden geçirirler: beş uzmandan dördü bilişsel yükü işaret ettiğinde bağımsız PPO uygulaması bir uzantıya taşınır ve bir Python ön koşulu eklenir. Ortalamalar kadar dağılım da gözden geçirmeleri yönlendirir — motive edici bağlam 4,00 ortalamayla SD = 1,73 ve tek başına 1/5 derecelendirmesi — ve yazarlar, gözden geçirilmiş çerçevenin öğrenci verileri beklenmeden değerlendirilmemiş olarak kaldığını açıkça belirtir.
  • Üçgenleme ve aşamadığı sınır. Kenzhebayeva ve ark. (2026), bir rol rotasyonu modelini beş TTA aşamasından — sorun analizi, pedagojik tasarım, uygulama, değerlendirme, geliştirme — sekiz hafta boyunca 62 katılımcıyla yürütür; yansıtıcı günlükleri, görüşmeleri, gözlem notlarını ve öğrenci üretimlerini üye kontrolüyle üçgenler. Tasarım dersi, yazarların bunun için öne sürdükleri şeydedir: hiçbir ön–son yetkinlik ölçütü ve karşılaştırma grubu olmaksızın kanıtı, gösterilmiş yetkinlik kazanımlarından ziyade müdahale boyunca katılım olarak sunarlar — bu da çok kaynaklı bir TTA tasarımının aşabileceği ve aşamayacağı sınırın tam olarak kendisidir.

Güçler ve sınırlılıklar

  • Güçler: yüksek ekolojik geçerlilik ve pratik alaka düzeyi; kullanılabilir yapıtlar ile teoriyi birlikte üretir; gerçek sınıfların ve gelişen YZ araçlarının karmaşıklığına duyarlıdır; otantik uygulama kanıtlarına dayanarak bir model geliştirmeye ve onu iyileştirmeye iyi uygundur; bir müdahalenin pratikte gerçekten nasıl işlediğini (veya nasıl başarısız olduğunu) yakalar.
  • Sınırlılıklar: zayıf iç geçerlilik (az/hiç kontrol grubu yoktur); bulgular bağlama bağlıdır ve genellemesi zordur; uzun zaman çizelgeleri; bir sonucun hangi tasarım öğesinin yol açtığını izole etmek zordur — TTA uygulanabilirlik ve iyileştirmeyi gösterir, ancak öğrenme kazanımlarını belirli bir mekanizmaya atfedemez.

TTA, deneylerin nedensel denetimini ekolojik özgünlük ve yinelemeli geliştirmeyle takas eder: kanıtı, nedensel etkililikten ziyade kavram kanıtı ve tasarım rehberliği olarak en güçlüdür. TTA öğrenme kazanımlarını okumak, diğer tasarımlarda olduğu gibi aynı dikkati gerektirir — yardımsız, kontrollü bir sonuç ölçütü olmadan kazanımlar, öğrenme kazanımları altında belgelenen aynı YZ kaynaklı şişirilmiş performans karıştırıcısını yansıtabilir.

Diğer yöntemlerle ilişkisi

TTA, öğrenme bilimlerinin — öğrenmeyi ve öğrenme ortamlarının tasarımını inceleyen; bir müdahaleyi kurmayı ve onu incelemeyi iki ayrı etkinlik değil tek etkinlik olarak eleleyen disiplinler arası alanın — imza yöntemidir. Diğer araştırma yöntemlerine (tüm manzara için AIED’de Araştırma Yöntemleri sayfasına bakın) rakip değil, tamamlayıcıdır. Deneylerin nedensellik kurduğu ve anketlerin kapsam kurduğu yerde, TTA uygulanabilirlik ve tasarım bilgisini kurar — bir müdahalenin otantik uygulamada işleyecek biçimde kurulup kurulamayacağını ve hangi tasarım ilkelerinin bunu desteklediğini. Sıklıkla kullanılabilirlik değerlendirmesi (arayüzü iyileştirmek) ve niteliksel yöntemler (öğrenenlerin müdahaleyi nasıl deneyimlediğini anlamak) ile eşleşir. Olgun bir TTA programı, tipik olarak geliştirilen müdahalenin nedensel etkilerini ölçekli olarak sınayan bir etkililik denemesi veya ölçüm çalışmasında doruk noktasına ulaşır.

Bağlı kavramlar

Bağlı makaleler

Üst veri

Çalışma tasarımıLiterature Review
Araştırma yöntemleri ve değerlendirmeTasarım Temelli Araştırma, AIED’de Araştırma Yöntemleri
SourceHistoryEditChat

Bu sayfayı göm

Bu sayfayı bir öğrenme yönetim sistemine veya başka bir web sitesine gömmek için aşağıdaki kodu kopyalayın. Gömülü sürüm yalnızca sayfa içeriğini gösterir — site başlığını, gezintiyi ve alt bilgiyi gizler.