AIEd Bilgi TabanıAIEd KB
Bu sayfada

Bu sayfayı İngilizce okuyun

Kavramlar

YZ Yönetişimi

Oluşturuldu 2026-10-14

Bu İngilizce sayfanın bir ana dili konuşanı tarafından gözden geçirilmemiş otomatik çevirisidir.

YZ yönetişimi — artificial intelligence in education alanında yapay zekanın sorumlu tasarımını, konuşlandırılmasını ve kullanımını yönlendiren çerçeveler, politika kuralları, kurumsal yapılar ve normlar. Yönetişim, resmi kurumsal mekanizmaları (YZ yönlendirme grupları, akademik dürüstlük ve kabul edilebilir kullanım politika kuralları, etik inceleme) ve gayri resmi normları (fakülte kılavuzları, mesleki gelişim, responsible AI use kültürleri) kapsar. YZ çağında etkili yönetişim, GenAI’nin etik, equitable ve sürdürülebilir benimsenmesinin ön koşuludur — YZ’nin şeffaf biçimde, hesap verebilirlikle mi bütünleştirildiğini, yoksa eşitsizlikleri derinleştiren biçimlerde tepkisel olarak mı benimsendiğini belirler.

Dikkate Alınması Gereken Sorular

  • Kurumunuzun kağıt üzerinde bir YZ politika kuralı var ama onu uygulamak, güncellemek veya duyurmak için net bir süreç yoksa, bu gerçekten yönetişim midir? Var olan bir kuralı gerçekten yönetilen bir kuraldan ayıran şey nedir?
  • Bir çalışmada öğrenciler üniversitelerinin net bir YZ politika kuralına sahip olmadığını ve bunun YZ’yi nasıl kullandıklarını şekillendirdiğini söylemişlerdir. Politika belirsizliği, öğrencilerin “kabul edilebilir kullanım” olarak karar verdiği şeyi nasıl etkileyebilir — ve kurumlar bu müzakerenin bireylere bırakılmasından endişe duymalı mıdır?
  • Sayfa, tespit temelli yönetişimi (YZ kullanımını denetlemek) tasarım temelli yönetişimden (YZ kullanımının beklendiği ve beyan edildiği biçimde değerlendirmeyi yeniden tasarlamak) ayırır. Kendi değerlendirme uygulamanız hangi yaklaşıma yöneliktir ve her birinin ödünleşimleri nelerdir?
  • Yönetişim, ulusal, kurumsal ve sınıf düzeylerinde işlediği tanımlanır. Kendi bağlamınızdaki bir YZ kuralını düşünün: onu kim belirledi, nasıl duyuruluyor ve uygulanıyor ve bu düzeyler ne kadar iyi hizalanmıştır?
  • Bir çerçeve, YZ yönetişimini paylaşılan uzmanlığı sürdürme açısından kolektif eylem sorunu olarak yeniden çerçeveler — “bilişsel ortak alan”. Bir mesleğin kolektif bilgi havuzunu korumak, YZ yönetişimini yalnızca bir aracı düzenlemeye kıyasla nasıl düşünmenizi değiştirir?
  • Sayfa, zorunlu YZ kullanım beyanlarının cezalandırıcı veya belirsiz hissedildiğinde başarısız olduğunu uyarır. İnsanların anlamadığı veya güvenmediği bir uyum kuralının ters teptiğini ne zaman gözlemlediniz — ve bu size yönetişim hakkında ne öğretti?

Giriş

Eğitimde YZ yönetişimi, generative AI yeni epistemik, etik ve örgütsel zorluklar getirdiği için giderek acil hale gelmektedir: bilgi üretimi, learner agency, Değerlendirme geçerliliği ve role of educators olarak öğretmenlerin epistemik otoritesine ilişkin varsayımları sarsar. Yönetişim, academic integrity (hangi YZ kullanımının kabul edilebilir sayıldığı), data privacy ve güvenlik, algorithmic bias ve adillik, transparency ve hesap verebilirlik ile YZ benimsemesinin kurumsal misyon ve değerlerle uyumlanması sorularını ele alır. Bilgi tabanının research çalışmalarında yinelenen bir bulgu, kurumsal yönetişimin sık sık geri kaldığıdır — birçok kurum net ve birleşik YZ politika kurallarından yoksundur, bu da kabul edilebilir kullanımın müzakeresini öğrencilere ve fakülteye bırakır.

  • Platformlaşmanın yapısal koşulu olarak sıfır-atış yönetişimi. Perrotta (2026), sıfır-atış yönetişimi kavramını — politika kararlarına müdahale eden alandan bağımsız generative AI — hazır LLMs üzerine kurulu, kullanımdan kaldırılmış Birleşik Krallık kamu hizmeti prototipi olan Redbox’ın kod düzeyinde analiziyle geliştirir. Mimarisini (RAG (Alım Artırımlı Üretim) retrieve→format→generate hattı üzerinde ince bir Python sarmalayıcısına ve sağlayıcıdan bağımsız bir bulut yığınına eklenmiş görünmez bir sistem istemi) okurken makale, temel modellerin genel amaçlı doğasının platformlaşmanın azaltılabilir ama asla dışlanamayacak bir yapısal özelliği olduğunu savunur: agentic AI, platformların tekelleşici rant mantığını kesintiye uğratmaz ve yeniliği üreten aynı olasılıksal mekanizma aynı zamanda hallucinations üretir. Yönetişim açısından çıkarım, genel amaçlı YZ’nin denetiminin anormal çıktıyı düzeltilebilir bir hata değil, yalnızca azaltılabilir indirgenemez bir risk olarak ele alması gerektiğidir — bu uyarı education policy muhakemesine de eşit biçimde uygulanır.

  • Baroudi scoping review, yükseköğretimde YZ yönetişimini öngörücü yönetişim ve liderlik merceklerinden çerçeveler.

  • Politika kuralının öğrenci katılımlı tasarımı: Hingle & Johri, öğrencilerin bir GenAI kurs politika kuralını birlikte tasarladıkları kılavuzlu sorgulama etkinliğinin öğrenci değerlerini — eğitimi, standartlaştırılmış disclosure prosedürlerini, daha güçlü kurumsal desteği ve karar almaya daha fazla katılımı önceliklendiren biçimde — nasıl ortaya çıkardığını gösterir. Bu durum, students as partners konumunu pasif özneler değil yönetişimde ortaklar olarak belirler ve kurumsal düzeydeki politika kuralını aşağıdan gelen öğrenci sesiyle tamamlar.

  • Tekno-çözümciler tuzağı ve politika açığı: 65 YZ × social-emotional learning çalışmasının sistematik bir incelemesi (Tran, Liu & Nguyen 2026), araştırmanın sıklıkla teknik potansiyeli öne çıkarırken sorumlu uygulama için kurumsal koşulları yetersiz biçimde belirttiğini — “tekno-çözümcü” tuzağı — bulur. Yazarlar, politika engagement ile yayın mekânı arasında bir bağ kurar ve yönetişim çıkarımlarını aktöre özgü hale getirmek için “WH-question” çerçevesi önerir; bu, kurumsal yönetişimin YZ benimsemesinin gerisinde kaldığına ilişkin bilgi tabanının daha geniş bulgusunu yankılar.

Araştırmada YZ yönetişimi nasıl görünür

  • Ölçekte kurumsal benimseme: The AIDA study at the Open University, bir kurumun GenAI asistanını nasıl tasarladığını, uyguladığını ve değerlendirdiğini gösterir; sorumlu sistem düzeyinde konuşlandırmanın yalnızca teknik yetenek değil, yönetişim yapıları (AI Steering Group), üst düzey liderlik sponsorluğu ve kurumsal stratejiyle uyum gerektirdiğini belirler.

  • Liderlik ve sistemik değişim: SPARK, yönetişimi Karmaşıklık Liderlik Teorisi çerçevesinde konumlandırır ve liderlerin idari istikrar ile çığır açan yeniliği dengelemek, uyum sağlayan-alan yeniliklerinin sürdürülebilir ve ölçeklenebilir olması için yönetişim mekanizmalarını (politika kuralları, değerlendirme rejimleri, hesap verebilirlik çerçeveleri) yerleştirmek zorunda olduğunu savunur.

  • Politika belirsizliği ve öğrenci deneyimi: Students' engagement with GenAI, 23 öğrenciden 12’sinin açık kurumsal YZ politika kurallarının yokluğunu not ettiğini (“University doesn't have a clear and unified policy yet”), yönetişim belirsizliğinin öğrencilerin uygulamalarını, normlarını ve self-regulation becerilerini şekillendirdiğini savunarak şeffaf kurumsal kılavuzluğa doğru bir kaymayı destekler.

  • Bir yönetişim kapasitesi olarak YZ okuryazarlığı (“18. SDG”): Islam, Morshed ve Islam (2026), YZ okuryazarlığını bir sınıf becerisi değil sistemik bir yönetişim mekanizması olarak yeniden kavramsallaştırır; Bloom hiyerarşisini etik sentez ve stratejik öngörüyle genişleyen altı düzeyeli bir AIRE Taksonomisi (Recognize → Comprehend → Apply → Analyze → Integrate → Govern) ve okuryazarlık yetkinliklerini on yedi Sustainable Development Goals hepsine eşleyen bir YZ–SDG Bağlantısı önerir. YZ okuryazarlığını, öğrenmeyi yönetişime ve sürdürülebilir kalkınmaya kanalize eden kesişen bir kapasite olarak “18. SDG” sezgiseli olarak çerçeveleyen çalışma, 300 profesyonel üzerinde yürüttüğü anket çalışmasında yönetişim okuryazarlığının YZ–SDG bağlantısı farkındalığının en güçlü yordayıcısı olduğunu (β = 0.64, bağlantı farkındalığıyla r = 0.67) ve etik muhakeme ile yansıtıcı düşünmeyi güvenilir YZ kullanımının en güçlü yordayıcıları olarak belirlemiştir. Bu durum, kurumsal yönetişimi kamusal YZ Okuryazarlığı okuryazarlığının geliştirilmesine bağlar ve sorumlu YZ uyumlanmasının policymakers ve algoritmik sistemleri eleştirel biçimde yorumlayabilen vatandaşları — yalnızca uyum odaklı teknik kontrolü değil — gerektirdiğine ilişkin bilgi tabanının bulgusunu yankılar.

  • Akademik dürüstlük ve değerlendirme: Yönetişim, kurumların YZ ilişkili Akademik Dürüstlük kaygılarıyla Değerlendirme değerlendirmeyi nasıl yeniden tasarladığında merkezi bir rol oynar — yasak/denetimden kılavuzluğa, YZ okuryazarlığına ve süreç odaklı tasarımlara doğru bir kayış, student rationalization ve authentic assessment redesign üzerine yapılan araştırmalarda görüldüğü gibi.

  • Yeniden tasarım aynı anda üç boyutta yürür. Laidlaw (2026), YZ çağı değerlendirme yeniden tasarımını kültürel-söylemsel (dil ve varsayımlar), maddi-ekonomik (kaynaklar) ve sosyal-politik (yönetişim ve güç) boyutlarından çerçeveler ve kaynak-güç kesişimini hem en büyük kaldıraç noktası hem en büyük risk olarak adlandırır: mevcut güç yapılarından akan kaynaklar eşitsizlikleri büyütür.

  • Yazılı yönetişimin enstrüman karışımı: Eldredge ve ark. (2026), ABD’deki CAHIIM akreditasyonlu tüm 48 sağlık bilişimi ve sağlık bilgi yönetimi yüksek lisans programından YZ ilişkili belgeleri denetledi. 48’den kırkında (%83) en az bir kamuya açık belge vardı ve analiz edilen 40 belge boyunca yönetişim çoğunlukla bağlayıcı kuraldan ziyade kılavuzluk olarak gerçekleşiyordu: 21 kılavuz (%53), 9 bilgilendirici belge (%23) ve yalnızca 7 resmi politika kuralı (%18). Belgelerin çoğu fakülte ve öğrencilere birlikte hitap ediyordu (20, %51), yalnızca öğrencilere göre değil (6, %15) ve ne politika türü ne de hedef kitle, sunum biçimine göre değişmiyordu (Fisher'un kesin P = .85 ve P = .71), bu da enstrüman karışımının çevrimiçi, yerleşke veya karma programların taleplerinden ziyade kurumsal alışkanlığı izlediğini düşündürmektedir. İçerik, akademik dürüstlük, sorumlu YZ kullanımı ve öğrenci davranış kuralları üzerinde kümelendi; uygulamalı öğrenme, araştırma ve benzetim ortamlarında YZ kullanımını kapsayan az sayıda kılavuz vardı — ki öğretim programı ve veri yönetişimi kaygılarının tam olarak kesiştiği yer orasıdır. Yazarlar ayrıca derlemin çoğunu bölgesel akreditasyon kurumlarının sağladığını (Higher Learning Commission n = 14 ve SACSCOC n = 13, birlikte yaklaşık %60, WASC bölgesinden hiç yok) ve akreditasyonun programlar arasındaki değişkenliği azaltmak için en uygun konumdaki dış kaldıraç olduğunu savunur.

  • Dağıtılmış destek ekosistemi olarak yönetişim: Qian (2026), en yenilikçi sıralanan 50 ABD üniversitesinin YZ kılavuzluğunu kodladı ve yönetişimin kuraldan ziyade yorum ve destek olarak gerçekleştiğini buldu: 50’den yalnızca 6’sı ana sayfalarını “politika kuralı” olarak çerçeveliyordu, 50’den 33’ü öğretim elemanlarını kurumsal beklentileri kurs kurallarına çeviren başlıca yorumcular olarak konumlandırıyordu ve bunu yapma desteği, dört birbiriyle kenetlenen birimde kümeleniyordu — müfredat dilini ve kurs politika menülerini sağlayan öğretim ve öğrenme merkezleri, atıf ve kaynak standartları belirleyen kütüphaneler, veri sınıflandırma kurallarını ve denetlenmiş araç yığınlarını işleten BT ve kurumsal yönetişim ofisleri ile usulü ve eğitim öncelikli düzeltmeyi taşıyan akademik dürüstlük ofisleri. Qian, belirsizliği azaltanın tavır değil İskeleleme (Scaffolding) iskeleleme olduğunu savunur ve bunun eşit dağılmadığını bildirir: 50 kurumdan 33’ü müfredat veya kurs politika materyalleri yayımlarken yalnızca 4’ü öğrenciye yönelik kılavuzluğu öne çıkardı. Bu, yukarıdaki enstrüman karışımı bulgusunun örgütsel biçimdeki karşılığıdır — belgelerden ziyade birimlerde konumlanan yönetişim kapasitesi.

  • Etik, gizlilik ve önyargı: Yönetişim mekanizmaları, sıklıkla tanınan ama uygulanmayan etik ilkeleri (Etik, Gizlilik, Önyargı Azaltma) işlerlik kılar; bunları sorumlu YZ ve eğitimdeki regulatory tartışmalara bağlar.

  • Yönetişim için bir değer/norm matrisi. Agarwal ve ark. (2026), 25 makalenin systematic review çalışması, AIED etiğini altı temel etik değerde (ayrımcılık yapmama, veri yönetimliği, human oversight, iyi niyet, açıklanabilirlik, eğitsel uygunluk) birleştirir ve literatürden çıkarılan etik normları paydaşa göre değer matrisine eşler. Eşleme, normları belirli değerleri gerçekleştirmeye yönelik uygulanabilir kurallara dönüştürür ve AIED için ayrıntılı etik çerçeveler ile düzenlemeler inşa etmek için bir temel sunar — eğitim kurumlarına, geliştiricilere ve düzenleyicilere uygulanabilir somut normlar sağlar. İnsan denetimi normları eğitim kurumları ve son kullanıcılar üzerinde, eğitsel uygunluk normları eğitim kurumları ve düzenleyiciler üzerinde kümelendir; düzenleyicilere yönelik iyi niyet normları ise diğer herhangi bir kümeden çok daha sayıca fazladır (dokuz), bu durum düzenleyicilerin politika ve mevzuat yoluyla AIED’nin öğrenenlere fayda sağlamasını güvence altına alma rolini işaret eder.

Yönetişim eğitimi

YZ yönetişimi, bilgi tabanının birlikte ele aldığı iki düzeyde işler: YZ kullanımını yöneten kurumsal kurallar (politika kuralları, kabul edilebilir kullanım çerçeveleri, Değerlendirme ve beyan gereklilikleri) ve bu kurallar hakkında eğitim (insanları bunlarda gezinmeye hazırlamak). Eğitim olmadan yönetişim, uygulanmamış veya opak kalma riski taşır; yönetişim olmadan eğitim dişsizdir. Bu alandaki araştırmalar arasında institutional GenAI policy analysis, AI declaration frameworks, assessment governance, UK AI higher-education policy ve yönetişimi daha geniş politika manzarasında konumlandıran comprehensive AIED reviews yer alır.

Değerlendirme yönetişimi

YZ yönetişiminin merkezi bir alanı, kurumların değerlendirmeyi nasıl yönettiğidir — hangi YZ kullanımının kabul edilebilir sayıldığını belirleyen, YZ destekli çalışmaların nasıl beyan edildiğini ve özetleyici ölçümlerin nasıl güvence altına alındığını belirleyen kurallar. Bu, AI use and disclosure statements ifadelerinin tasarımını ve uygulanmasını kapsar: araştırmalar, zorunlu beyanların cezalandırıcı veya belirsiz hissedildiğinde başarısız olduğunu (Gonsalves 2025, Vetter et al. 2026) ve asıl beyanı teşvik edenin net, tutarlı, güvene dayalı politika olduğunu göstermektedir. Bilgi tabanının araştırmaları, tespit temelli yönetişim (YZ kullanımını denetlemek, örn. YZ Tespiti yoluyla) ile tasarım temelli yönetişimi (YZ kullanımının beklendiği, beyan edildiği ve incelendiği biçimde summative ve authentic değerlendirmeyi yeniden tasarlamak) birbirinden ayırır. Evidence-centered governance of generative AI in assessment ve Beyond Detection, yönetişimin herhangi bir tespiti değerlendirme yeniden tasarımıyla eşleştirmesi gerektiğini savunur; oysa YZ dirençli özetleyici biçimlerin seçimi (sözlü sınavlar, gözetimli/kapalı kitap ölçümleri, kod incelemesi görüşmeleri — bkz. Toplayıcı Değerlendirme) kendisi bir yönetişim kararıdır. Büyük ölçekli kanıt (Strömberg, Lei, & Wu 2026), yönetilmeyen ödevlerin YZ tarafından şişirilebilirken gerçek öğrenmenin düşebileceğinden hareketle özetleyici ölçümleri yönetmenin önemini vurgular. Bir yasağın kapsamı kendisi bir yönetişim kararıdır: Wright (2026), üretimi biçim dönüşümünden ayırt etmeden “üretici YZ”yi yasaklayan kuralların yardımcı transkripsiyon araçlarını yakaladığını ve politika yanlış uygulamasını usulsüzlük iddialarına dönüştürdüğünü, engelli ve equity maruziyetinde olan öğrencilere yük bindirdiğini gösterir — legal issues and risks çalışmasının eşitlik sorusu olarak akademik dürüstlük sorusu kadar ele aldığı bir yönetişim başarısızlığı.

Zagami (2026)’nin yüksek riskli alanlardan topladığı kanıt, basit bir reddetmeden ziyade düzensiz yönetişime işaret eder: değerlendirme, kabul ve disiplin süreçlerinde kısmi benimseme ve eksik politika, kurumsal gecikmenin bir başarısızlık değil yönetişim duruşu olarak işlemesiyle. Kurumsal görev, reddi yönetişimi iyileştirmeye yetecek kadar iyi yorumlamaktır: hangi kararların insan incelemesi gerektirdiğini, hangi sistemlerin denetim gerektirdiğini, hangi kullanımların beyan gerektirdiğini ve hangi tedarik kararlarının kamu gerekçesi talep ettiğini sormak. Weidlich (2026), değerlendirmeye özgü bir sonuç ekler: dedektör puanları koşullu olasılıksal sinyallerdir ve tek başına usulsüzlük tespit edemez; dolayısıyla tespit merkezli yönetişim, değerlendirme iddialarını savunmak için yetersiz bir temeldir.

Düzeyler arası yönetişim

YZ yönetişimi birden çok düzeyde işler — ulusal/düzenleyici (devlet politika kuralı, OECD çerçevesi, eyalet düzeyinde YZ kılavuzları) ile kurumsal (üniversite politika kuralları, YZ yönlendirme grupları, etik inceleme kurulları) ve sınıf (öğretim elemanı kılavuzları, müfredat beyanları, ödev tasarımı) arasından. Etkili yönetişim bu düzeyleri hizalar: ulusal çerçeveler beklentileri belirler, kurumlar bunları politika kurallarına ve destek yapılarına çevirir, eğitimciler ise öğrencilerin YZ okuryazarlığını ve özerkliğini geliştiren biçimlerde uygularlar. Bilgi tabanının araştırmaları, yönetişimin yalnızca kısıtlama değil, faculty development, şeffaf kılavuzluk ve süregelen değerlendirme de dahil olmak üzere sorumlu, eşitlikçi ve öğrenmeyi destekleyen YZ bütünleşmesinin koşullarını yaratmakla ilgili olduğunu vurgular.

Aynı davranış, farklı kararlar. Poudyal (2026), 20 Avustralya üniversitesinin kamusal politika ortamlarına 15 standart öğrenci kullanım senaryosu uygulayarak 300 sınıflandırma üretti: %40,0’ı açıkça yasaklı, %32,3’ü potansiyel politika ihlali, %9,0’ı koşullu izinli ve %18,7’si belirsizdi — hiçbiri açıkça izinli eşiğini karşılamıyordu. Bağlayıcı enstrümanlar 100 kombinasyonda üretici YZ hakkında sessizdi, oysa kılavuzlar 88’ini çözdü ve açık biçimde ifşa edilen dilin yeniden yazılması ile YZ tarafından hazırlanmış bir paragraf, açık bir değerlendirme yasağına gösterilen mutabakat karşısında en yüksek üniversiteler arası ayrışmayı üretti. Yukarıda tanımlanan düzeylerin hizalandığı varsayıldığında, bu çalışma bunların ne kadar ayrıştığını ölçer ve operasyonel sınırı bağlayıcı politikada değil kılavuzlukta konumlandırır.

Fakülte yönetişimi ve kasıtlı incelemenin gerekçesi. Yukarıdaki düzeylerin politika yoluyla hizalandığı yerlerde, bazı sektörler onlara paylaşılan yönetişim yoluyla ulaşır. Gutowski ve Hurley (2025), tam da bu nedenle law schools hukuk fakültelerini zor bir dava olarak tanımlar: ABD hukuk fakülteleri kurs standartları üzerinde olağandışı bireysel yetkiye sahiptir, bu yüzden politika onlara duyurulmak yerine onlarla birlikte inşa edilmek zorundadır ve yasaklayıcı kurallar yazan okulların çoğu bireysel öğretim elemanlarına takdir yetkisi ayırmış ve teknoloji geliştikçe revizyona bağlı kalmayı taahhüt etmiştir. Onların önerileri — tasarım gereği esneklik, dönemsel inceleme, proaktif eğitim ve bir akreditasyon kurumunun politika dikte etmesini beklemek yerine bilgi paylaşımı yoluyla öz-denetim — yönetişimi bir belgeden ziyade süregelen bir süreç olarak tanımlar; Delphi consensus çalışmasının planlı inceleme döngülerini ve daimi çok disiplinli bir komiteyi önermesi de aynı noktayı yapar.

Kurum çapında, AIGEM çerçevesi (Tan ve ark. 2026), sorumlu YZ’yi eğitim yönetimi için stratejik bir örgütsel kapasite olarak konumlandırır; YZ stratejik liderliği, sorumlu yönetişim, karar istihbaratı, insan-YZ işbirlikçi istihbaratı, yetkinlik gelişimi ve sürdürülebilir değer yaratımını bütünleştirir — ve sorumlu uygulamayı SDG’lere bağlar. Bu durum, yönetişimin öğretimin üzerine binen bir uyum katmanı değil, eğitim kurumlarının bir icra fonksiyonu olduğunu vurgular.

İlgili kavramlarla bağlantılar

YZ yönetişimi Etik (işlerlik kıldığı ilkeler), Yükseköğretim (kurumsal bağlam), Gizlilik ve Önyargı Azaltma (özgül yönetişim kaygıları) ile Akademik Dürüstlük (birincil bir yönetişim alanı) ile bağlantılıdır. institutional change ve sorumlu YZ için merkezîdir ve YZ Okuryazarlığı (yönetişimin eleştirel, bilgilendirilmiş kullanımın gelişimini desteklemesi) ile kesişir. Ayrıca Öğrenme Analitiği (veri yönetişimi) ve Öğrenci Deneyimi (yönetişimin öğrencilerin kabul edilebilir kullanımda gezinme biçimini şekillendirmesi) ile bağlantı kurar.

Bilişsel ortak alanı yönetmek. Cognitive Commons çerçevesi (Lovett 2026), uzmanlık yenilenmesini Ostrom tarzı yönetişim (sınır tanımı, izleme, kademeli yaptırımlar, kolektif seçim) gerektiren meslek düzeyinde bir kolektif eylem sorunu olarak çerçeveler. YZ yönetişimi böylece yalnızca araç düzenlemesi değil, mesleklerin ihtiyaç duyduğu paylaşılan uzmanlık havuzunu sürdürmekle ilgilidir — örgütsel, mesleki dernek ve politika düzeylerinde.

Eğitim politikasıyla ilişki

Yönetişim, educational AI policy politikasından ayrıdır — ama ondan ayrı düşünülemez. Politika içeriktir: resmi kurallar ve beyanlar (hangi YZ kullanımına izin verilir, neyin ifşa edilmesi gerekir, hangi değerlendirmeye izin verilir). Yönetişim ise makinadır — bu kuralları üreten, uygulayan, denetleyen ve gözden geçiren: kimin belirlediği, nasıl kaynaklandığı ve duyurulduğu, uyum ve itirazların nasıl ele alındığı ve YZ geliştikçe nasıl uyum sağladığı. policy sayfası kuralların kendisini ve olgunluk boşluklarını kataloglarken bu sayfa, kuralları gerçek kılan yapı ve uygulamalara odaklanır — yönlendirme grupları, etik inceleme, değerlendirme yönetişimi ve düzeyler arası hesap verebilirlik. Kağıt üzerindeki bir kural politikiktir; sahiplenilen, izlenen ve uygulanan bir kural yönetişimdir. İkisi karşılıklı bağımlıdır: yönetişim olmadan politika uygulanmaz, politika olmadan yönetişim yönsüz kalır.

Hesap verebilirlik dili sorumlu aktörü adsız bırakabilir. Poudyal (2026), 366 GenAI yükseköğretim özetinden 166 yükümlülük veya sorumluluk ifadesi çıkardı ve bunların hiçbirinin sorumluluğu bir sisteme atamadığını, 33’ünün ise taşıyıcıyı belirtmediğini buldu; “yönetişim gerekli” ifadesi, bir araya gelen, karar veren veya uygulayan hiç kimseyi adlandırmaz. Kurumlar ve politika aktörleri 37 yükümlülük, kurum/eğitimci metonimileri 30, eğitimciler 20, araştırmacılar 18 ve öğrenciler yalnızca altı yükümlülük taşıdı.

Svetec, Divjak & Kadoić (2026), etik ve veri yönetişimini güvenilir ÖA tabanlı eğitim müdahalelerinin yedi etkinleştiricisinden biri olarak tanımlar — ÖA ve YZ’nin etik kullanımına ilişkin politika kuralları, veri gizliliği, güvenlik ve hesap verebilirlik — ve veri bilgilendirilmiş müdahalelerin ön koşulu olarak trustworthiness güvenilirliğini (uygulamayı destekleyen liderlik ve yönetişim dahil) konumlandırır.

  • Yönetişim aracın içine tasarlanabilir. Pedagojik temellendirme, öğretimsel otorite, insan hesap verebilirliği ve denetimi, öğrenen özerkliği ve bilişsel katılımı, bağlam özgüllüğü ve değerlendirme görünürlüğünden oluşan altı boyutlu bir yönetişim profili, yönetişimi bir öğretme aracının etkileşim modelinde, istemlerinde, rubriklerinde, onay kapılarında ve gösterge panolarında konumlandırır ve mekanizmaların bir aracın ne kadar katı veya izinverici olduğundan ziyade öğretimsel işleve uyup uymadığını sorar (Dickey, 2026).

Bağlı kavramlar

Bağlı makaleler

Bağlı SSS

Bağlı kaynaklar

  • Kurumsal YZ Hazırlık Paketi
    Üniversite çapında bir YZ hazırlığı değerlendirmesi ve uygulama araç seti: olgunluk öz-değerlendirmesi, araştırmacı ve danışman anketleri, boşluk analizi, rol brifingleri ve örnek politika.
  • Campus AI Framework
    YZ stratejisi ve yönetişimi için yükseköğretime özgü bir işletme modeli: sekiz kurumsal ayak, dört uygulama alanı ve girişimleri seçmek için bir Stratejik Pusula, eşlikçi sitelerini eşleyen bir diyagramla birlikte.

Üst veri

SeviyeHigher Ed
Kurumlar ve politikaDeğişim Yönetimi, Eğitimde YZ Politikası, Eğitimde YZ Regülasyonu
Eşitlik, etik ve sorumlu kullanımEtik, Gizlilik
Eğitimde YZ’nin temelleriEğitimde Yapay Zeka
SourceHistoryEditChat

Bu sayfayı göm

Bu sayfayı bir öğrenme yönetim sistemine veya başka bir web sitesine gömmek için aşağıdaki kodu kopyalayın. Gömülü sürüm yalnızca sayfa içeriğini gösterir — site başlığını, gezintiyi ve alt bilgiyi gizler.