AIEd Bilgi TabanıAIEd KB
Bu sayfada

Bu sayfayı İngilizce okuyun

Kavramlar

Öz Yeterlilik

Oluşturuldu 2026-10-14

Bu İngilizce sayfanın bir ana dili konuşanı tarafından gözden geçirilmemiş otomatik çevirisidir.

Öz yeterlilik (self-efficacy) — bir öğrenenin bir görevi başarıyla yerine getirme veya bir hedefe ulaşma kapasitesine dair inancı. Sosyal bilişsel kuramdan (Bandura) beslenen öz yeterlilik; motivasyonu, çabayı, direnci ve öğrenme engagement şekillendirir. AI in education bağlamında öz yeterlilik iki yönden önemlidir: YZ araçları öğrenenlerin güvenini ve özerkliğini inşa edebilir (örneğin Geri Bildirim ve İskeleleme (Scaffolding) sağlayarak); öğrenenlerin YZ öz yeterliliği — YZ technologies kullanım konusundaki güvenleri — ise YZ ile nasıl etkili biçimde angaje olduklarını, YZ ile ilgili bilginin kariyere dönük hazır bulunuşluğa nasıl dönüştüğü de dahil, etkiler.

Üzerinde düşünülmesi gereken sorular

  • Öz yeterlilik, kapasiteniz hakkında bir inançtır — gerçek yetkinlikten ayrıdır. Bir konuda çok yetenekli olup kendinizden hiç şüphe ettiniz mi, ya da yapamayacağınız bir konuda güvenle hata mı yaptınız? İnanç ile yetenek arasındaki bu boşluk, öz yeterliliğin neden önemli olduğuna dair size ne söylüyor?
  • YZ öz yeterliliği (YZ ile çalışma güveni), YZ okuryazarlığından ayrı bir yapıdır ve araştırmalar, okuryazarlığın hazır bulunuşluğa ancak öğrenenler aynı zamanda güvene sahip olduğunda dönüştüğünü bulmaktadır. Birisi YZ hakkında bildiği halde onu kullanabileceğine inanmıyorsa o bilgiye ne olur — ve bu durum eğitim açısından ne anlama gelir?
  • Araştırma, anlamayı desteklemek için YZ kullanımının performansla ilişkisinin tümüyle akademik öz yeterlilik aracılığıyla aracılık edildiğini; kısa yol kullanımının ise daha kötü sonuçları kısmen öz yeterlikten bağımsız biçimde öngördüğünü bulmuştur. Aynı araç, bir biçimde kullanıldığında güveni neden inşa eder, başka biçimde kullanıldığında neden etmez?
  • Sayfa, öz yeterliliği günlük dildeki ‘güven’ sözcüğünden ayırır. Okumadan önce ikisi nasıl farklıdır ve bir researcher neden bunları aynı şey saymak yerine ayrımı ısrarla vurgular?
  • Robotik ve bedensel öğrenme, görevleri gözlemlenebilir sonuçlara dayandırarak güven inşa eder; geri bildirim de öğrenenin öz yeterliliğini inşa edebilir. Somut bir sonuç gördükten sonra gerçek güven kazandığınız bir görevi düşünün. Bu durum, öz yeterliliği — yalnızca raporlamakla kalmayıp — en olası biçimde inşa edecek YZ öğrenme deneyimlerinin ne tür olduğuna dair ne söylüyor?
  • Teacher öz yeterliliği, YZ’nin benimsenmesini ve bütünleştirilmesini etkiler. Bir öğretmen YZ’yi etkili kullanabileceğine inanmıyorsa, herhangi bir düzeyde YZ okuryazarlığı bunu düzeltir mi? Öğretmenin güvenini ne inşa eder ve bu, ona daha fazla bilgi vermekten nasıl farklıdır?

Giriş

Öz yeterlilik gerçek yetkinlikten ayrıdır: davranışı yönlendiren bir kapasite inancıdır. Yeteneklere dair günlük güven kavramıyla yakından ilişkilidir ve çoğu zaman onunla birbirinin yerine kullanılır. Öz yeterlilik Motivasyon, Öz Düzenlemeli Öğrenme ve Öğrenci Deneyimi ile yakından bağlantılıdır. YZ bağlamında YZ öz yeterliliği (YZ ile çalışma güveni), YZ okuryazarlığından ayrı bir yapıdır ve araştırmalar, öğrenenlerin YZ ile ilgili bilgiyi gerçekten etkinleştirip uygulayıp uygulamadığında çok önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Öz yeterlilik bilgi tabanının araştırmalarında nasıl görünüyor

  • Üretken YZ + XR stüdyo çalışmalarında düşüşler: 27 öğrencili bir mimari design studio, GenAI ve çok kullanıcılı XZ hattı kullanan ekiplerin, normal iş akışını sürdüren ekiplere kıyasla tasarım öz yeterlilik güveninde (β = −1,675, p = 0,021) ve sonuç beklentisinde (β = −2,088, p = 0,002) görece ön–son düşüşü daha büyüktü; sunumlarının kör panel puanlamalarında ise anlamlı fark yoktu (Xiao et al., 2026). Araç bakımından zengin ortamlar, işin kendisi eşdeğer bulunduğunda bile yeterlilik inançlarını baskılayabilir.

  • YZ öz yeterliliği ve kariyer hazırlığı: Research on AI readiness, YZ öz yeterliliğinin YZ okuryazarlığı ile YZ hazırlığı arasındaki ilişkiyi dengeleyici etki yaptığını göstermektedir: okuryazarlık, yalnızca öğrenenlerin YZ kullanımına güveni olduğunda hazırlığa dönüşür ve öz yeterlilik career adaptability doğrudan öngörür.

  • Güven her zaman kaldıraç değildir. 502 üniversite akademik personeli üzerinde yapılan kesitsel bir SEM çalışmasında teknolojik öz yeterlilik, YZ iyi oluşunun küçük bir öngördürücüsü (β = 0,082) iken YZ okuryazarlığı baskın çıkmıştır (β = 0,713); bu da güvenin YZ sonuçlarını koşulladığı iddiasını sınırlandırır: iyi oluş için bilgi güvenin önüne geçmiştir (Liu et al. (2026)).

  • Beceriler bağımlılığı mümkün kılarken öz yeterlilik onu tamponlar. 478 İsrailli lisans öğrencisi arasında AI literacy beceri boyutları YZ bağımlılığıyla pozitif ilişkili (YZ kullanma/anlama β = 0,404) iken YZ öz yeterliliği negatif ilişkiliydi (β = −0,132); dolayısıyla yalnızca araç becerisi kazandıran okuryazarlık eğitimi güvenilirliği artırabilir (Maizel et al. (2026)).

  • Okuryazarlık ile güven arasında eksen olarak güven: Hu (2026), hâlihazırda ChatGPT kullanan 450 üniversite öğrencisini incelemiş ve iki paralel ilişkili değişken yerine sıralı bir zincir bulmuştur: AI literacy araca duyulan Güven ile ilişkili (beta = 0,50), güven akademik öz yeterlilik ile (0,48), öz yeterlilik ise süregelen kullanımla ilişkili olup seri dolaylı etki anlamlıdır (0,07, %95 GA [0,04, 0,10]). AI anxiety okuryazarlık–güven bağlantısını zayıflatmıştır (etkileşim beta’sı = −0,25; basit eğimler kaygı aralığında 0,76’dan 0,25’e düşmüştür); böylece aynı bilgi, daha kaygılı öğrencilerde daha az güven ve daha az kullanım satın almıştır. Güven, zincirde başlangıç noktası değil aşağı yönlü bir halkadır.

YZ destekli alıştırmanın isteklilikle ilişkilendirildiği kaygı yolu, güvenle azalmak yerine tersine dönebilir: koşullu dolaylı ilişki, düşük konuşma öz yeterliliğinde 0,142’den ortalamada 0,044’e ve yüksek düzeyde −0,054’e düşmüştür; bu etki küçük bir üst kuyrukta yoğunlaşmıştır (Wang & Li (2026)).

  • Akademik öz yeterlilik profilleri ve YZ’ye kimin uzandığı: Suriá-Martínez et al. (2026), İspanya’daki motor engelli 102 üniversite öğrencisinde akademik öz yeterliliğin gizil profil analizini yürütmüş ve üç profil (düşük %29,4, orta %41,2, yüksek %29,4) bulmuştur; bildirilen YZ kullanımı profil düzeyiyle kademeli olarak artmıştır (ortalamalar 2,41, 3,56, 4,68; F(2, 99) = 27,84, p < .001, eta kare = .36) ve Mükemmellik olarak adlandırılan planlama ve hedef belirleme boyutu YZ kullanımıyla en güçlü biçimde ilişkiliydi (beta = .47). Yazarlar bunu bir equity sorunu olarak okurlar: güven benimsemeyle birlikte hareket ediyorsa, öz yeterliliği daha düşük öğrenenler, access engellerini azaltabilecek YZ desteğine en az uzanma olasılığına sahip olanlardır; dolayısıyla akademik öz yeterliliğe yönelik destek, inclusion çerçevelerinin içinde yer almalıdır.
  • YZ kullanım örüntüleri ve öz yeterlilik: Stamatoulis et al. (2026), GenAI’yi anlamayı desteklemek için kullanmanın (değerlendirici bütünleştirme) performansla ilişkisinin akademik öz yeterlilik aracılığıyla tümüyle aracılık edildiğini bulmuştur — anlamaya yönelik YZ kullanımı güven inşa eder —; buna karşılık kısa yol kullanımı (düşük doğrulamalı benimseme) daha kötü sonuçları kısmen öz yeterlikten bağımsız olarak öngörmüştür. Öz yeterlilik, hem verimli YZ kullanımının yardımlaştığı bir yol hem de kısa yol kullanımının inşa edemeyebileceği bir etmendir.
  • Yük atfetme, yeterliliğin büyüyüp büyümeyeceğini şekillendirir. Başarıyı YZ’ye değil kendi çabasına atfetmek Öz Yeterlilik öz yeterlilik büyümesini sınırlandırır ve kısa yol örüntülerini pekiştirir; bu nedenle karmaşık etkinlikleri, öğrencilerin ilerlemeyi kendi stratejilerine atfettiği adımlara sıralamak aracın kendisinden daha önemlidir (Øby, 2026).
  • Robotik ve hands-on learning: REMind’in robot aracılı rol yapma çalışması, çocuklarda zorbalığı önleme müdahalesine yönelik öz yeterlilik inşa etmiştir; robotik ve embodied learning genel olarak görevleri gözlemlenebilir sonuçlara dayandırarak güven inşa eder.
  • Çocuklarda yaratıcı öz yeterlilik: Niu et al. (2026), 6–15 yaş arası çocuklarla üretken YZ’ye ilişkin 22 birincil çalışmanın sistematik kapsam taramasında yaratıcı öz yeterlilikteki kazanımlar, fikir ile nesne arasındaki engeli düşüren metinden görüntüye araçlar yoluyla çoğunlukla ıraksak düşünme ve anlatı yaratıcılığıyla kümelendiğini bildirmektedir. Yazarlar yeterlilik iddiasında bulunmaktan çekinmektedir: tasarımlar heterojendir, tarama hiçbir eleştirel değerlendirme yapmamıştır ve derlem engellilik, düşük bağlantı ve yetersiz hizmet alan öğrenenler hakkında neredeyse sessizdir; dolayısıyla yaratıcı güven, alanın doğruladığı değil, arttığı bildirilen bir sonuçtur.
  • Öğretmen öz yeterliliği: Teacher AI competency araştırmaları, professional development öğretmenlerin YZ kullanımına dair güvenini — bu da benimsemeyi ve bütünleştirmeyi etkiler — nasıl inşa ettiğini incelemektedir. Ismael, Luo & Li (2026), YZ destekli bir e-mentorluk modelinin uygulamalık eğitim süresince EFL öğretmen adaylarının öz yeterliliğini ve duygusal zekâsını yükselttiğine dair yarı deneysel kanıt ekler: deney grubu kontrol grubuna kıyasla her iki ölçütte de belirgin biçimde daha fazla kazanç sağlamış, öz yeterliliğin tüm alt boyutlarında kazanım göstermiştir; yazarlar bunları YZ’ye değil, yapılandırılmış yansıtma döngüleri içinde YZ aracılığı gerçekleşen mentorluğa atfetmektedir.
  • Geri bildirim ve güven: AI feedback ve tutoring uygulamaları, eyleme dönüştürülebilir ve destekleyici geri bildirim sağlayarak öğrenenin öz yeterliliğini inşa edebilir.
  • YZ Problem Çözme alanında güçlendirme: Zhu and Kong (2026), öğrencilerin problem çözmede YZ kullanımıyla ilgili güçlendirmesinin, algılanan project-based learning ile bir YZ okuryazarlığı kursundan duyulan doyum arasındaki ilişkiyi aracılık ettiğini bulmaktadır. 1.027 öğrencili SEM analizlerinde proje tabanlı öğrenme, öğrencilerin problem çözmede YZ kullanması için onları güçlendiren koşullar yaratmış ve bu da kurs doyumunu artırmıştır — bu durum, YZ ile öğrencilerin güvenini ve kapasitesini inşa etmenin etkin YZ okuryazarlığı eğitiminin temel bir mekanizması olduğuna dair kanıttır.

Öz yeterlilik Motivasyon, Öz Düzenlemeli Öğrenme, Öğrenci Deneyimi, YZ Okuryazarlığı, Öğrenen Etkenliği ve Eğitimde Robotlar ile bağlantılıdır. Öz yeterliliği inşa etmek, YZ’nin katılımı ve öğrenmeyi desteklediği temel bir mekanizmadır. Öz yeterlilik neredeyse tümüyle self-report yoluyla ölçülür; dolayısıyla gözlenen davranışla ilişkileri olağan özeni hak eder.

  • Araç ile öğrenme arasında eksen olarak AIGC öz yeterliliği. Liang et al. (2026), YZ üretimi içeriğin algılanan olanaklarının AIGC öz yeterliliğini yükselttiğini (beta = 0,583), bunun da öğrenme motivasyonuna (dolaylı etki 0,329) ve öz düzenlemeli öğrenmeye (0,145) giden yolları aracılık ettiğini; olanak–öz yeterlilik–motivasyon–öz Eğitimde YZ Regülasyonu seri yolunun da anlamlı olduğunu (0,173) bulmaktadır. Bulguyu yararlı kılan karşıtlık şudur: YZ Değerlendirme geri bildiriminin kalitesi öz yeterliliği öngörmemiştir (beta = 0,131, n.s.), oysa doyumu güçlü biçimde öngörmüştür — araçla güven, ondan iyi çıktı almakla değil, onu yönlendirmekle inşa edilir.
  • Bir dönemlik RKT’de işlem etkisi yok — güven kurs süresiyle yükseldi: Thoeni and Fryer's (2026) Pazarlama İlkeleri dersindeki 454 lisans öğrencisiyle yürüttüğü rastgele alan deneyinde öz yeterlilik dönem boyunca tüm öğrencilerde yükseldi (zaman etkisi β = 0,099, p = 0,0009, Cohen ƒ2 = 0,025); buna karşın grup etkisi (p = 0,1162) ve grup × zaman etkileşimi (p = 0,5306, d = 0,023) anlamlı değildi, yani RAG sohbet robotu hiçbir katkı sağlamamıştır. YZ destekli derslerdeki güven kazanımları, aracın değil kursun ilerleyişini izleyebilir — alanın neredeyse tümüyle self-report yoluyla ölçtüğü bir yapı için bir atıf riski.
  • Güven davranışın tersi yönde hareket edebilir. Rekabetçi programlamada yarışmayı bırakan öğrenenler, aktif akranlarından daha yüksek teorik güven bildirmiş olmasına rağmen çözümleme ve akran çevresi alışkanlıklarında belirgin biçimde daha zayıftı (p < .001); dolayısıyla yalnızca bir öz yeterlilik sinyali bir erken uyarı sistemini yanıltır (Ruhan et al. (2026)).
  • Güven yükselirken ardındaki kapasite düşebilir. Üniversite öğrencileri arasında sık üretken YZ kullanımı, algılanan güveni ve verimliliği yükseltmiş ve aynı öğrenenlerde teknolojik bağımlılığı artırmıştır; dolayısıyla YZ destekli çalışma sırasında alınan bir öz yeterlilik puanı, alttaki beceri aşındığı anda bile yüksek okuyabilir (Yan et al., 2025).
  • YZ kullanımı güvenle birlikte arttı, ama güven devamı öngörmedi. 291 Portekizli öğrenenciyle bir PLS-SEM anketinde genel YZ kullanımı, bağımsız öğrenme öz yeterliliğiyle pozitif ilişkiliydi (β = 0,266, f² = 0,106). Yapı, Bandura’nın dört kaynağı — ustalık deneyimi, vekil deneyim, sözlü ikna ve duygusal durum — üzerinden ikinci dereceden biçimlendirici bir bileşik olarak modellenmiştir. Öz yeterlilik ise devamsızlığı öngörmemiştir (β = −0,068, p = 0,276), her ne kadar YZ kullanımı ayrıca daha yüksek devamsızlıkla ilişkili olsa da (β = 0,148, f² = 0,029). YZ kullanımı → öz yeterlilik yolu erkeklerde kadınlara göre belirgin biçimde daha güçlüydü (β = 0,449 / 0,159; Δβ = −0,289, p = 0,013) ve bu kısmi ölçüm değişmezliği altındadır (Franco et al. (2026)).
  • Açık uçlu YZ tasarım görevleri öğrencileri önceden var olan güvene göre sıralar. Zangari et al. (2026), 345 öğrencinin her birinin bir akranına öğretmek üzere bir konuşmaya dayalı ajan kurduğu bir derste performans özsaygısının dışa dönüklükle ilişkili olduğunu (r = 0,262, p < 0,001) ve kız öğrencilerin erkek akranlarından anlamlı biçimde daha düşük özsaygı bildirdiğini (Kruskal-Wallis H(2) = 9,87, p < .005) bulmuştur. Yazarların çıkardığı tasarım çıkarımı şudur: açık uçlu, konuşmaya dayalı yaratıcı görevler önceden güvenli olanlara avantaj sağlar; bu nedenle “açık uçlu tasarım görevleri, performans özsaygısını tüm kişilik tipleri arasında eşit biçimde inşa etmek için yeterli iskelelemeyi içermelidir” — öğrenci üretimi eser atamalarının, iskeleleme bilinçli olmadığında güven boşluklarını kapatmak değil genişletmeyi seçebileceği yolunda bir uyarı.
  • Öz yeterlilik, yalnızca sonuçlarla değil biçim tercihiyle de etkileşime girer. Dengelemeli özne içi bir çalışma (97 dokuzuncu sınıf öğrencisi; grafik yorumlama ve kurma konusunda içerik açısından eşleştirilmiş, özel ders temelli ve kâğıt temelli alıştırmalar) özel ders temelli alıştırmanın kâğıda kıyasla genel olarak üstün geldiğini (t(62,30) = 2,38, p = .020) ve — beklenmedik biçimde — başlangıçtaki daha düşük öz yeterliliğin her iki biçimde de daha büyük kazanımları öngördüğünü (t(98,40) = −2,14, p = .035) bulmuştur. İlginç yapı, anlamlı bir üçlü öz yeterlilik × olumluluk × biçim etkileşimidir (t(99,84) = −2,58, p = .011): düşük öz yeterlilikli öğrenciler arasında özel ders aracına yönelik olumluluk, özellikle özel ders alıştırmasında daha büyük kazanımları öngörür. Özel ders alıştırmasının motivasyonel olarak kendi kendini güçlendirdiği varsayımına yönelik ayıltıcı bir sıfır bulgu: ITS alıştırması eğitim sonrası öz yeterliliği kâğıda göre anlamlı biçimde iyileştirmemiştir — kısa müdahaleyle (yaklaşık 40 dakikalık iki oturum) açıklanmaktadır. Pratik işaret şudur: başlangıç öz yeterliliği ve teknoloji olumluluğu, biçim ataması için ucuz ve eyleme dönüştürülebilir girdilerdir; özel ders alıştırması mevcut olumluluğu yararlanıma dönüştürür, onu yaratmaz. (Self-efficacy and favorability shape learning from tutoring systems and paper practice)

Bağlı kavramlar

Bağlı makaleler

Bağlı SSS

Üst veri

Hedef kitleLearners
Öğrenme ve öğretimMotivasyon, Öz Yeterlilik, Öz Düzenlemeli Öğrenme
Değerlendirme ve ölçmeDeğerlendirme
Eğitimde YZ’nin temelleriYZ Okuryazarlığı
SourceHistoryEditChat

Bu sayfayı göm

Bu sayfayı bir öğrenme yönetim sistemine veya başka bir web sitesine gömmek için aşağıdaki kodu kopyalayın. Gömülü sürüm yalnızca sayfa içeriğini gösterir — site başlığını, gezintiyi ve alt bilgiyi gizler.